Zwangeren in Nederland kunnen vanaf 1 januari 2028 geen gebruik meer maken van de 13-wekenecho. Minister van Volksgezondheid Sophie Hermans heeft besloten het tijdelijke onderzoek naar de echo stop te zetten. Aanleiding zijn de resultaten van wetenschappelijk onderzoek, waaruit blijkt dat de echo ook voor onnodige ongerustheid kan zorgen en afwijkingen kan missen. Maar wat betekent dit besluit precies voor aanstaande ouders?
De 13-wekenecho werd in september 2021 geïntroduceerd als onderdeel van een wetenschappelijk onderzoek. Met de echo kunnen artsen al vroeg in de zwangerschap onderzoeken of er aanwijzingen zijn voor bepaalde lichamelijke afwijkingen bij het ongeboren kind. Het onderzoek werd aangeboden naast de gebruikelijke 20-wekenecho.
Het idee achter de vroege echo was dat ouders eerder informatie zouden krijgen over de gezondheid van hun kind. Daardoor zouden zij meer tijd hebben om zich voor te bereiden op de komst van een kind met mogelijk ernstige afwijkingen en, als zij dat wilden, na te denken over het afbreken van de zwangerschap.
Toch blijkt uit de onderzoeksresultaten dat de voordelen niet voldoende opwegen tegen de nadelen. De Gezondheidsraad adviseerde daarom op 22 september 2026 om de 13-wekenecho niet in de huidige vorm structureel aan te bieden. Minister Hermans heeft vervolgens besloten het onderzoek per 1 januari 2028 definitief te beëindigen.
Een belangrijke reden voor het besluit is dat de uitslagen van de 13-wekenecho niet altijd overeenkomen met de uiteindelijke bevindingen. Soms bestaat er een vermoeden van een afwijking terwijl vervolgonderzoek uitwijst dat er niets aan de hand is. Dit kan ouders onnodig veel spanning en onzekerheid bezorgen.
Andersom kunnen er ook afwijkingen aanwezig zijn die tijdens de vroege echo niet worden ontdekt. Dat is een belangrijk aandachtspunt, omdat ouders bij een geruststellende uitslag ten onrechte kunnen denken dat er geen lichamelijke afwijkingen zijn.
De cijfers uit 2024 geven een beeld van het gebruik van de echo. Volgens de gegevens van Volksgezondheid en Zorg namen dat jaar bijna acht op de tien zwangeren deel aan het onderzoek. Bij 1,2 procent van de uitgevoerde echo’s was er een vermoeden van een lichamelijke afwijking. Bij 7,4 procent was het onderzoek niet volledig. Een vermoeden op een afwijking betekent overigens niet automatisch dat er daadwerkelijk een afwijking aanwezig is.
De Gezondheidsraad zag nog mogelijkheden om de verhouding tussen de voordelen en nadelen te verbeteren, bijvoorbeeld door het onderzoeksprotocol aan te passen. De minister heeft echter besloten het onderzoek niet opnieuw voort te zetten, omdat zij zwangeren niet opnieuw wil blootstellen aan de mogelijke nadelen en onnodige ongerustheid.
Voor zwangeren verandert er voorlopig niets. De 13-wekenecho blijft beschikbaar binnen het lopende onderzoeksprogramma tot de beëindiging op 1 januari 2028. Het gaat dus niet om een echo die per direct verdwijnt.
Ook de andere vormen van prenatale screening blijven bestaan. Zo kunnen zwangeren kiezen voor de NIPT, een bloedtest waarmee bepaalde chromosoomafwijkingen kunnen worden opgespoord. Daarnaast blijft de 20-wekenecho beschikbaar. Daarbij wordt uitgebreider gekeken naar de lichamelijke ontwikkeling van het ongeboren kind.
De 13- en 20-wekenecho hebben niet precies hetzelfde doel. Sommige lichamelijke afwijkingen kunnen al vroeg zichtbaar zijn, terwijl andere pas later in de zwangerschap beter te beoordelen zijn. Ook de NIPT onderzoekt iets anders: deze test richt zich op bepaalde chromosoomafwijkingen en vervangt de echo’s niet.
Geen enkele screeningstest kan alle afwijkingen uitsluiten. Een normale uitslag biedt daarom geen volledige garantie dat het kind geen aangeboren aandoening heeft.
Helemaal uitgesloten is dat niet. De Gezondheidsraad heeft mogelijkheden genoemd om de vroege screening te verbeteren. De minister wil daarnaast de volledige keten van prenatale screening bekijken, waaronder de combinatie van echo’s en de NIPT.
Als nieuwe wetenschappelijke ontwikkelingen daar aanleiding toe geven, kan de Gezondheidsraad opnieuw om advies worden gevraagd. Voorlopig is er echter geen besluit om de 13-wekenecho in een aangepaste vorm terug te laten keren.
Voor aanstaande ouders betekent dit dat de gebruikelijke mogelijkheden voor prenatale screening blijven bestaan, maar dat de extra echo in het eerste trimester vanaf 2028 verdwijnt. Wie vragen heeft over de beschikbare onderzoeken of twijfelt welke screening bij de eigen situatie past, kan dit bespreken met de verloskundige of gynaecoloog.
Ontvang 6x Fabulous Mama op de deurmat én een persoonlijk cadeau naar keuze.
