Je vraagt of je kind zijn schoenen wil aantrekken en krijgt een ‘NEE!’ terug alsof je zojuist iets vreselijks hebt gevraagd. Of je pre-puber kijkt je aan met een blik die boekdelen spreekt: bemoei je met je eigen zaken, moederfiguur. Een grote mond hoort er soms bij als je kind opgroeit. Maar wanneer is het onschuldig en wanneer is het tijd om in te grijpen?
Tekst: Zoey Ivory
Kinderen opvoeden is een bijzondere combinatie van onvoorwaardelijke liefde en je afvragen hoe iemand die je zelf hebt gemaakt zo ontzettend irritant kan zijn. Je kunt nog zo veel geduld hebben, maar er komt een moment waarop je bij de zevende ‘WAAROM DAN?’ van de dag heel even fantaseert over een opvoedcursus voor jezelf. Of een enkeltje onbewoond eiland.
En dan hebben we het nog niet eens over de peuter die je een klap verkoopt omdat je zijn banaan hebt gebroken, terwijl hij vijf seconden eerder zelf om een banaan in stukjes vroeg. Of de pre-puber die ‘goedemorgen’ behandelt als een persoonlijke aanval.
Een kind met een eigen mening is natuurlijk fantastisch. Tot die mening inhoudt dat jij volgens hem de stomste ouder van Nederland bent omdat de iPad uit moet. De kunst is om te ontdekken wanneer je kind gewoon lekker aan het oefenen is met zelfstandigheid en wanneer het gedrag vraagt om een duidelijke grens.
Laten we vooropstellen: een kind dat tegenspreekt, boos wordt of af en toe een onbeleefde opmerking maakt, is niet automatisch een verwend nest. Kinderen moeten nog leren omgaan met emoties, teleurstellingen en andere mensen. Dat leerproces verloopt zelden alsof je een handleiding uit de doos haalt en alles meteen werkt.
Peuters ontdekken dat ze een eigen wil hebben. Kleuters begrijpen steeds beter dat er regels zijn, maar vinden het nog lastig om zich eraan te houden wanneer die regels niet in hun straatje passen. En tieners? Die zijn druk bezig met zelfstandigheid, identiteit en de ontdekking dat hun ouders blijkbaar niet overal verstand van hebben.
Dat ze die ontdekking soms met een flinke dosis attitude delen, nemen we dan maar voor lief.
Toch is ‘het hoort bij de leeftijd’ geen vrijbrief voor alles. Je hoeft niet iedere snauw te accepteren omdat je kind toevallig in een ontwikkelingsfase zit. Het gaat erom dat je begrijpt wat er achter het gedrag zit én duidelijk maakt waar jouw grens ligt.
Wie dacht dat onderhandelen pas begint bij een salarisonderhandeling, heeft nog nooit geprobeerd een peuter een jas aan te trekken. Je kunt een zorgvuldig voorstel doen, drie alternatieven aanbieden en het hele proces afsluiten met een compromis. Grote kans dat je alsnog verliest van iemand die zijn eigen rits nog niet dicht krijgt.
Op deze leeftijd is ‘nee’ zeggen een manier om zelfstandigheid te oefenen. Peuters kunnen bovendien hun emoties nog niet goed reguleren. Ze voelen van alles, maar hebben nog niet de woorden of vaardigheden om dat netjes te uiten.
Wat doe je dan? Je hoeft niet iedere weigering te veranderen in een discussie waar een VN-top bij verbleekt. Houd het kort, blijf duidelijk en geef waar mogelijk een keuze. ‘Wil je je rode of blauwe schoenen aan?’ werkt vaak beter dan ‘Trek alsjeblieft je schoenen aan, want we moeten nu echt gaan en mama heeft dit al vier keer gevraagd’.
En als je peuter woedend op de vloer belandt omdat de verkeerde beker op tafel staat? Je mag begrip tonen voor zijn frustratie zonder de hele bestelling opnieuw te plaatsen. Boos zijn mag. De wereld hoeft er niet voor stil te staan.
Je kleuter heeft inmiddels ontdekt dat regels bestaan. Nog interessanter: dat je erover kunt onderhandelen. Waarom moet hij opruimen als hij morgen toch weer gaat spelen? Waarom mag zijn zus wel iets en hij niet? En wie heeft eigenlijk bepaald dat tandenpoetsen iedere avond verplicht is?
Het is verleidelijk om iedere discussie meteen de kop in te drukken, maar een eigen mening ontwikkelen is juist gezond. Je kind moet alleen nog leren dat een mening hebben iets anders is dan iedereen om je heen behandelen alsof ze bij jou in dienst zijn.
Wat helpt? Leg uit wat je verwacht, maar maak er geen eindeloos debat van. ‘Je mag het oneens zijn, maar je scheldt niet’ is duidelijk genoeg. Je hoeft niet iedere regel te verdedigen alsof je voor de rechtbank staat.
Je vraagt hoe school was. ‘Gewoon.’ Je vraagt of er iets gebeurd is. ‘Nee.’ Je vraagt of hij zijn kamer wil opruimen en ineens ben je de meest controlerende ouder die ooit heeft geleefd.
Tieners willen meer vrijheid en zijn bezig hun eigen identiteit te ontwikkelen. Daarbij hoort dat ze kritischer naar hun ouders kijken en grenzen opzoeken. Dat is niet per definitie slecht. Een kind die het altijd met je eens is, zou je op den duur waarschijnlijk ook een beetje zorgen baren.
Maar vrijheid betekent niet dat alles geoorloofd is. Je hoeft geen applaus te krijgen wanneer je kind zijn bord in de vaatwasser zet, maar je mag wel verwachten dat hij normaal tegen je praat.
De truc? Pick your battles. Niet iedere eyeroll hoeft een heel gezinsberaad op te leveren. Maar schelden of iemand bewust verdrietig maken is een ander verhaal. Bespreek dat wanneer de emoties gezakt zijn.
Hier wordt het iets minder grappig. Want hoewel veel lastig gedrag bij het opgroeien hoort, wil je ook niet alles wegwuiven met ‘ach, het is een fase’. Soms is er meer aan de hand, of heeft je kind simpelweg hulp nodig om ander gedrag te leren.
Let vooral op het patroon. Hoe vaak gebeurt het? Hoe heftig is het? Heeft je kind er zelf last van? Zijn er problemen op school of met vriendjes? En lukt het jullie nog om er samen uit te komen?
Een losse brutale opmerking is iets anders dan een kind dat voortdurend anderen bedreigt, bewust pijn doet of thuis de sfeer zo onder druk zet dat iedereen op eieren loopt.
Slaan, schoppen en bijten moet je begrenzen, ook als je kind nog jong is. Je hoeft niet te verwachten dat een peuter na één gesprek nooit meer slaat, maar je kunt wel steeds dezelfde boodschap geven: ‘Je mag niet slaan.’ Help je kind vervolgens om op een andere manier met boosheid om te gaan.
Wordt het gedrag steeds heftiger, houdt het langdurig aan of beïnvloedt het het dagelijks leven van je gezin? Trek dan aan de bel bij bijvoorbeeld de huisarts, de jeugdgezondheidszorg of het consultatiebureau. Dat betekent niet meteen dat je kind een gedragsprobleem heeft. Het betekent dat je niet alles alleen hoeft op te lossen.
En nee, een kind dat niet meteen sorry zegt, heeft niet automatisch een gebrek aan empathie. Soms begrijpt een kind nog niet goed wat zijn gedrag met een ander doet. Soms is het nog te boos om dat te kunnen zien. Empathie en zelfbeheersing ontwikkelen zich niet op commando, hoe graag je dat op dat moment ook zou willen.
Je hoeft niet te kiezen tussen een ouder die alles goedvindt en een drillsergeant met een weekplanning. Duidelijke grenzen en een warme band kunnen prima samengaan.
Een paar dingen die wél helpen:
En misschien wel het belangrijkste: kijk ook eens naar de omstandigheden. Heeft je kind honger, is het overprikkeld of komt het net uit een lange dag op de opvang? Dat verklaart niet alles, maar kan wel helpen begrijpen waarom juist dat ene verzoek de druppel was.
Uiteindelijk is het niet de bedoeling dat je kind nooit meer tegenspreekt, altijd dankjewel zegt en zich gedraagt alsof het auditie doet voor de rol van voorbeeldige leerling. Je wilt dat het leert om voor zichzelf op te komen, met frustratie om te gaan en rekening te houden met anderen.
Dat gaat met vallen en opstaan. Soms met een goed gesprek, soms met een driftbui op de parkeerplaats van de supermarkt en soms met een ouder die achteraf denkt: dat had ik handiger kunnen aanpakken.
Dat laatste hoort er trouwens ook bij.
Dus nee, je hoeft niet bij iedere brutale opmerking in de opvoedstand te schieten. Maar je hoeft ook niet alles te slikken omdat iemand zegt dat het ‘een fase’ is. Begrijp waar het gedrag vandaan komt, stel duidelijke grenzen en zoek hulp als het niet beter gaat.
En als je kind je vandaag voor de zoveelste keer de stomste ouder ter wereld noemt? Adem in, adem uit. Je hoeft de populariteitsprijs niet altijd te winnen. Je bent er om je kind iets te leren, ook als het daar op dat moment bijzonder weinig belangstelling voor heeft.
Beeld: Pexels
Ontvang 6x Fabulous Mama op de deurmat én een persoonlijk cadeau naar keuze.
