Waarom lukt gezond eten de ene dag moeiteloos en lijkt het de volgende dag een stuk lastiger? Veel mensen geven zichzelf daarvan de schuld. Maar klopt dat eigenlijk wel? We vroegen het aan diëtist, eettherapeut en auteur Jonathan Klaassen. Volgens hem draait gezond eten veel minder om discipline dan we vaak denken. Ons brein is van nature gevoelig voor verleiding, terwijl we leven in een wereld waarin eten overal aanwezig is. Juist die combinatie maakt gezond eten veel lastiger dan we vaak beseffen.
Sta eens stil bij je eigen dag. Misschien pakte je vanochtend een koekje bij de koffie op je werk. Of at je tijdens het koken alvast een paar stukjes kaas of een handje nootjes. Misschien at je de korstjes van je kinderen op, omdat weggooien ook zo zonde is. Niet omdat je écht honger had, maar omdat het eten er nu eenmaal was. Dat gebeurt vaker dan we denken. Veel van wat we eten, heeft namelijk verrassend weinig met lichamelijke honger te maken. We eten omdat we iets zien, iets ruiken, omdat iemand ons iets aanbiedt of simpelweg omdat het tijd is. Zonder dat we het doorhebben, neemt onze omgeving voortdurend kleine beslissingen voor ons.
Dat klinkt misschien vreemd, maar ons brein loopt eigenlijk een beetje achter op de wereld waarin we nu leven. Duizenden jaren geleden was voedsel schaars. Onze voorouders wisten nooit wanneer ze weer konden eten. Wie iets zoets of vetters tegenkwam, deed er verstandig aan om ervan te nemen. Dat vergrootte simpelweg de kans om te overleven. Dat mechanisme zit nog steeds diep in ons brein. Alleen leven we inmiddels in een totaal andere wereld. Voedsel is niet langer schaars, maar overal. Binnen een paar minuten kun je eten bestellen, op ieder station koop je iets lekkers en tijdens een avondje scrollen op je telefoon zie je de ene na de andere foodvideo voorbij komen. Ons brein reageert daar nog altijd op zoals duizenden jaren geleden: “Pak het nu het er is.” En misschien is dat wel een geruststellende gedachte. Niet omdat we daarmee alle verantwoordelijkheid kunnen loslaten, maar omdat het laat zien dat gezond eten veel minder draait om zwakte of wilskracht dan we vaak denken.
Loop eens een supermarkt binnen met het idee om alleen melk en brood te halen. Grote kans dat je met veel meer thuiskomt dan je van plan was. Dat ligt niet aan een gebrek aan discipline. Supermarkten zijn namelijk zo ingericht dat ze je aandacht trekken. De mooiste aanbiedingen staan op opvallende plekken, producten met de hoogste winstmarges liggen vaak op ooghoogte en bij de kassa word je nog één keer verleid met chocolade, snoep en andere snacks. Hoe vaker je eten ziet, hoe groter de kans dat je het koopt. Dat is geen toeval, maar psychologie. Ons brein reageert automatisch op voedselprikkels. Daardoor maak je veel meer keuzes onbewust dan je misschien denkt.
Vroeger kwam je eten vooral tegen tijdens de maaltijden. Tegenwoordig is dat heel anders. Je opent Instagram en ziet een romige pastaschotel voorbij komen. Op Facebook verschijnt een filmpje van een versgebakken appeltaart. Tijdens het tanken loop je langs rekken vol chocolade en onderweg naar huis ruik je de geur van verse pizza. Al die momenten lijken onschuldig, maar samen zorgen ze ervoor dat je brein de hele dag met eten bezig is. Je hoeft niet eens honger te hebben om trek te krijgen. Alleen al het zien of ruiken van eten kan ervoor zorgen dat je ineens zin krijgt in iets lekkers.
Misschien herken je het wel. Overdag lukt gezond eten eigenlijk prima. Maar zodra de kinderen eindelijk op bed liggen en het huis stil wordt, lijkt de trek ineens toe te slaan. Veel mensen denken dat dit komt doordat ze te weinig wilskracht hebben. In werkelijkheid speelt er vaak iets anders. Na een lange dag werken, zorgen, plannen en regelen is je brein moe. En een vermoeid brein kiest het liefst voor de makkelijkste weg. Niet voor een bakje komkommer of een appel, maar voor iets dat snel een prettig gevoel geeft, zoals chocolade, chips of koek. Dat heeft niets te maken met zwakte. Het is simpelweg hoe ons brein werkt.
Wat we eten, wordt niet alleen bepaald door honger, maar ook door wat we dagelijks zien. Kinderen groeien op in precies dezelfde voedselomgeving als wij. Ze zien reclames, krijgen traktaties op school, lopen mee door de supermarkt en zien thuis hoe hun ouders met eten omgaan.Juist daarom is het zo waardevol om thuis een omgeving te creëren waarin gezonde keuzes makkelijker worden. Niet door alles te verbieden, maar door gezond eten vanzelfsprekender te maken.
Een schaal fruit op tafel nodigt nu eenmaal meer uit dan een trommel koekjes die altijd in het zicht staat. Kleine veranderingen in je omgeving kunnen uiteindelijk veel meer verschil maken dan steeds opnieuw vertrouwen op wilskracht.
Misschien is dat wel de belangrijkste les. Gezond eten draait veel minder om wilskracht dan we vaak denken. Ons brein doet precies waarvoor het is gemaakt, terwijl we leven in een wereld die ons voortdurend verleidt om meer te eten. Juist daarom is het zo belangrijk om wat milder naar jezelf te kijken. Niet iedere minder gezonde keuze zegt iets over jouw discipline, maar wel iets over de omgeving waarin je leeft. Blijvende verandering begint dan ook niet met harder je best doen, maar met jezelf en je brein beter leren begrijpen. Want pas als je stopt met vechten tegen jezelf, ontstaat er ruimte voor iets wat veel sterker is: vertrouwen. En vanuit dat vertrouwen worden gezonde keuzes steeds vaker iets wat vanzelf mag gaan.
Jonathan Klaassen is online diëtist, eettherapeut en auteur van het boek Train je brein naar een gezond gewicht. In zijn werk helpt hij mensen gezonder te eten zonder streng dieet, met praktische stappen die zorgen voor meer energie, blijvend gewichtsverlies en rust rondom eten. Meer informatie vind je op jonathanklaassen.nl of via Instagram.
Meer lezen van Jonathan? Hij legt uit waarom je elke middag een dip hebt en wat je eraan kunt doen.
Tekst: Jonathan Klaassen | Beeld: Unsplash
Ontvang 6x Fabulous Mama op de deurmat én een persoonlijk cadeau naar keuze.
